![تفاوت رضایت نامه و برائت نامه در امور پزشکی تفاوت رضایت نامه و برائت نامه در امور پزشکی](/userfiles/Images/PagePic/image-not-available.jpg)
از آنجایی که همه افراد دارای کرامت انسانی هستند، هرگونه دخل و تصرف در شرایط جسمانی یا روحی آنها نیاز به کسب اجازه از آنها دارد در این زمینه تاکیدات قانونی، مذهبی و اخلاقی بسیاری بر لزوم کسب رضایت آگاهانه از بیمار وجود دارد با این وجود، انجام این کار از لحاظ عملی بسیار دشوار است
از آنجایی که همه افراد دارای کرامت انسانی هستند، هرگونه دخل و تصرف در شرایط جسمانی یا روحی آنها نیاز به کسب اجازه از آنها دارد. در این زمینه تاکیدات قانونی، مذهبی و اخلاقی بسیاری بر لزوم کسب رضایت آگاهانه از بیمار وجود دارد. با این وجود، انجام این کار از لحاظ عملی بسیار دشوار است.
رضایت به معنای اجازه و اذن بیمار به پزشک به منظور تصرف در بدن او برای درمان است که لازمه آن، ارایه اطلاعات مربوط به بیماری به بیمار توسط پزشک و فهم آن توسط بیمار است.
ارایه اطلاعات باید به بیماری صورت گیرد که ظرفیت تصمیمگیری و فهم اطلاعات مربوطه را دارد و پیامدهای ناشی از تصمیمگیری خود را درک میکند.
تصمیمگیری بیمار به دور از هرگونه فشار یا فریب یا اجبار صورت میگیرد و بیمار در تصمیمگیری خود کاملا داوطلبانه و آزادانه عمل میکند. در این راستا پزشک اطلاعاتی همچون مدتی که بیمار بستری میشود، مدت زمان بهبودی، سایر روشهای درمانی موجود و نیز منافع و مضرات هر یک از روشها را ارایه میدهد همچنین لازم است تاثیر احتمالی درمان پیشنهادی بر شغل، درآمد، زندگی خانوادگی و دیگر جنبههای شخصی گفته شده و اعتقادات مذهبی فرد در نظر گرفته شود.
منظور از تصمیمگیری داوطلبانه آن است که بیمار در انتخاب نوع مراقبتهای پزشکی کاملا آزاد است و هیچ گونه عامل خارجی در تصمیمگیری او اثری ندارد.
مفهوم کسب رضایت
کسب رضایت به این معناست که بیمار به پزشک اجازه مداخله پزشکی دهد. بیمار حق دارد تصمیم بگیرد پس از آن که از تمام اطلاعات مربوط به بیماری خود مطلع شد، از درمان توسط پزشک جلوگیری کند یا آن که اجازه انجام این درمانها را بدهد.
کسب رضایت به صورت صریح یا ضمنی و غیر صریح است. کسب رضایت صریح از بیمار به صورت شفاهی یا کتبی صورت میگیرد. در موارد بستری در بیمارستان و اعمال شخصی یا جراحیها و… رضایت کتبی لازم است. در کسب رضایت ضمنی، بیمار عملی انجام میدهد که آن عمل به این مفهوم است که او به درمان رضایت داده است. مثلا قرصی که پرستار برایش میآورد، میخورد یا عملا اجازه خونگیری از دستش را با بالا زدن آستینش صادر میکند. رضایت ضمنی در مراحل اولیه بالینی مثل شرح حال، تحت نظر قرار گرفتن و… صادق است و معاینات اختصاصیتر مثل نمونهبرداری و… را شامل نمیشود. از نظر قانونی کسب رضایت از بیمار الزامی است. به این صورت که اگر درمان بدون رضایت بیمار صورت بگیرد ضرب و جرح تلقی میشود و پزشکی که مرتکب این ضرب و جرح شده است، از لحاظ قانونی مورد تعقیب قرار میگیرد.
در فرایند کسب رضایت از بیمار نباید این حس به بیمار القا شود که مثلا اراده و اختیارش را در رضایت دادن از دست داده و مجبور است که رضایت دهد.
مثلا نباید این رضایت قبل از اقدام بزرگ و روی تخت جراحی مثل قبل از یک عمل سخت صورت گیرد. در این حالت کاملا اختیار و آزادی عمل از بیمار سلب میشود.
به این ترتیب با ورود بیمار به بیمارستان اجازهنامههای مختلفی از وی و همراهان وی اخذ میشود.
عنصر قانونی رضایت
طبق بند ج ماده 158 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392، هر نوع عمل جراحی یا طبی مشروع که با رضایت شخص یا اولیا یا سرپرستان یا نمایندگان قانونی وی و رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی انجام میشود، مجاز است و در موارد فوری اخذ رضایت ضروری نیست. کسب رضایت نوعا پیش از انجام عمل جراحی از طریق رضایتنامه صورت میگیرد.
رضایتنامه
رضایتنامه مدرکی است که بیمار قبل از تن دادن به هر گونه اقدام درمانی در مراکز درمانی، آن را امضا میکند.
در این رضایتنامه بیمار از کلیه خطرات عمل، راههای درمانی جایگزین و خطرات آن، توسط پزشک معالج آگاهی مییابد.
رضایتنامه یک سند معتبر است لذا در مفاد و محتویات آن لازم است کلیه نکات قانونی رعایت شود.
در این راستا هم فردی که رضایت را کسب میکند باید دارای شرایط خاصی باشد و هم بیمار باید از محتوای رضایتنامه آگاهی کامل داشته باشد.
در ایران معمولا فرم رضایتنامه در واحد پذیرش بیمارستان، توسط بیمار یا ولی بیمار تکمیل و امضا میشود.
به این ترتیب که مسئولان پذیرش، به نمایندگی از سوی پزشک معالج بیمارستان، از مریض یا بستگان نزدیک وی در جهت انجام اقدامات درمانی مجوزهای مناسب را اخذ میکنند.
امضای این فرم توسط بیمار یا نماینده وی، مدرکی از رضایت بیمار برای خدمات و اقدامات درمانی محسوب میشود. رضایتنامه برای اقدامات غیرقانونی و غیراخلاقی همچون سقط جنین معتبر نیست.
برائتنامه
برائتنامه عبارت است از آن که پزشک قبل از شروع به اقدام درمانی، خطرات احتمالی را به بیمار یا ولی او تذکر دهد و کتبا برائتنامه اخذ کند تا در صورت بروز خسارت، مسئول و مدیون نباشد.
در حالتی که پزشک، رضایت بیمار را اخذ کرد، مجاز است بر اساس تشخیص خود، مناسبترین راه درمان را انتخاب و طبق آن عمل کند و از آنجایی که برائت را اخذ کرده است اگر بیمار در طی درمان دچار عوارض یا نقص عضو شود (در صورتی که پزشک بر اساس موازین علمی و فنی عمل کند) مقصر نیست.
عنصر قانونی برائت
ماده 495 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 مقرر میدارد: هر گاه پزشک در معالجاتی که انجام میدهد موجب تلف یا صدمه بدنی شود، ضامن دیه است مگر آن که عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا اینکه قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود و چنانچه اخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او معتبر نباشد یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی و مانند آن ممکن نشود، برائت از ولی مریض تحصیل میشود.
بر اساس تبصره یک این ماده، در صورت عدم قصور یا تقصیر پزشک در علم و عمل برای وی ضمان وجود ندارد؛ هر چند برائت را اخذ نکرده باشد.
تفاوت رضایتنامه و برائتنامه
اگر پزشک فقط رضایت اخذ کند در صورت بروز مرگ، نقص عضو یا خسارت مالی، ضامن است، ولی اگر برائت را اخذ کند مسئول خسارت وارده نیست؛ البته اگر پزشک در بروز عوارض مقصر نباشد حتی در صورت عدم اخذ برائت نیز ضامن نیست همچنین اگر پزشک در انجام اقدامات پزشکی مقصر باشد و کوتاهی کند، برائتی که قبل از درمان گرفته است موجب از بین رفتن مسئولیت او نمیشود.
شرایط رضایتنامه معتبر
اخذ رضایت باید به صورت کتبی باشد؛ رضایت باید از بیمار یا ولی قانونی او اخذ شود؛ در رضایتنامه، امضا و اثر انگشت رضایتدهنده وجود داشته باشد؛ رضایتدهنده بالغ باش